Giải pháp tu từ trong bài Bên kia sông Đuống | Ngữ Văn 10

Có phải bạn đang tìm kiếm chủ đề về => Giải pháp tu từ trong bài Bên kia sông Đuống | Ngữ Văn 10 phải ko Nếu đúng tương tự thì mời bạn xem nó ngay tại đây. Xem thêm các tài liệu về giáo dục, học tập khác tại đây => Kiến thức lớp 10

Câu hỏi: Giải pháp tu từ trong bài Bên kia sông Đuống

Lời giải:

     – Giải pháp tu từ trong bài bên kia sông Đuống là so sánh, nhân hoá, điệp ngữ, liệt kê

Các em cùng tìm hiểu thêm về bài thơ Bên kia sông Đuống nhé!

1.Bài thơ Bên kia sống Đuống

[CHUẨN NHẤT] Biện pháp tu từ trong bài Bên kia sông Đuống

Em ơi! Buồn làm chi

Anh đưa em về sông Đuống

Ngày xưa cát trắng phẳng lì

Sông Đuống trôi đi

Một dòng nhấp nhánh

Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kỳ

Xanh xanh bãi mía bờ dâu

Ngô khoai biêng biếc

Đứng bên này sông sao tiếc nuối

Sao xót xa như rụng bàn tay

         *

Bên kia sông Đuống

Quê hương ta lúa nếp thơm nồng

Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong

Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp

Quê hương ta từ ngày kinh khủng

Giặc kéo lên ngùn ngụt lửa hung tàn

Ruộng ta khô

Nhà ta cháy

Chó ngộ một đàn

Lưỡi dài lê sắc máu

Kiệt cùng ngõ thẳm bờ hoang

Mẹ con đàn lợn âm dương

Chia li trăm ngả

Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn ràng

Hiện thời tan tác về đâu

 

Người nào về bên kia sông Đuống

Cho ta gửi tấm the đen

Mấy trăm năm nhấp nhoáng mộng bình yên

Những hội hè đình đám

Trên núi Thiên Thai

Trong chùa Bút Tháp

Giữa huyện Lang Tài

Gửi về may áo cho người nào

Chuông chùa vang vọng nay người ở đâu?

Những nàng môi cắn chỉ quết trầu

Những cụ già phơ phơ tóc trắng

Những em sột soạt quần nâu

Hiện thời đi đâu, về đâu?

Người nào về bên kia sông Đuống

Có nhớ từng khuôn mặt búp sen

Những cô hàng xén răng đen

Cười như mùa thu toả nắng

Chợ Hồ, chợ Sủi người đua chen

Bãi Trầm Chỉ người giăng tơ nghẽn lối

Những nàng dệt sợi

Đi bán lụa mầu

Những người thợ nhuộm

Đồng Tỉnh, Huê Cầu

Hiện thời đi đâu, về đâu?

         *

Bên kia sông Đuống

Mẹ già nua gầy đét gánh hàng rong

Dăm miếng cau khô

Mấy lọ phẩm hồng

Vài thếp giấy đầm hoen sương sớm

Chợt lũ quỷ mắt xanh trừng trợn

Khua giầy đinh đạp gẫy quán gầy teo

Xì xồ cướp bóc

Tan phiên chợ nghèo

Lá đa loáng thoáng trước lều

Vài ba vết máu loang chiều mùa đông

Chưa bán được một đồng

Mẹ già lại quẩy gánh hàng rong

Bước cao thấp trên bờ tre tun hút

Có con cò trắng bay vùn vụt

Lướt ngang dòng sông Đuống về đâu?

Mẹ ta lòng đói dạ sầu

Đường trơn mưa lạnh mái đầu bạc phơ

Bên kia sông Đuống

Ta có đàn con thơ

Ngày tranh nhau một bát cháo ngô

Đêm líu ríu chui gầm giường tránh đạn

Lấy mẹt quây tròn

Tưởng làm tổ ấm

Trong giấc thơ ngây tiếng súng dồn tựa sấm

Ú ớ cơn mê

Thon thót giật thột

Bóng giặc dày vò những nét môi xinh

         *

Đã có đất này chép tội

Chúng ta ko biết nguôi hờn

Đêm buông xuống dòng sông Đuống

Con là người nào? – Con ở đâu về?

Hé một cánh liếp

– Con vào đây bốn phía tường che

Lửa đèn leo lét soi tình mẹ

Khuôn mặt bừng lên như dựng giăng

Ngậm ngùi tóc trắng đang thầm kể

Những chuyện muôn thuở khôn nói năng

Đêm buông sâu xuống dòng sông Đuống

Ta mài lưỡi cuốc

Ta uốn lưỡi liềm

Ta vót gậy nhọn

Ta rũa mác dài

Ta xây thành kháng chiến ngày mai

Lao xao hàng cây bụi chuối

Im lìm miếu đổ chùa hoang

Chập chờn đom đóm bay ngang

Báo tin kinh khủng

Cho giặc kinh hoàng

Từng từng tiếng súng vang vang

Trong đêm khuya thoảng cung đàn tự do

Thuyền người nào nhấp nhoáng bến Hồ

Xoá cho ta hết những giờ thảm thương
 

Đêm đi sâu quá lòng sông Đuống

Quân nhân bên sông đã trở về

Con khởi đầu xuất kích

Trại giặc khởi đầu run trong sương

Dao loé giữa chợ

Gậy lùa cuối thôn

Lúa chín vàng hoe giặc mất hồn

Ăn ko ngon

Ngủ ko yên

Đứng ko vững

Chúng mày phát điên

Quay cuồng như xéo lên đống lửa

Nhưng cánh đồng ta càng ngập tràn

Bao nhiêu nắng đẹp mùa xuân

Gió đưa tiếng hát về gần

Thợ cấy đánh giặc, dân quân cày bừa

Tiếng bà ru cháu xế trưa

Chang chang nắng hạ võng đưa rầu rầu

“À ơi… cha con chết trận từ lâu

Con càng lớn khôn càng sâu mối thù”

Tiếng em cắt cỏ trại tù

Căm căm gió rét mịt mù mưa bay

“Thân ta hoen ố vì mày

Hờn ta cùng với đất này lâu dài…”

         *

Em ơi, đừng hát nữa lòng anh đau

Mẹ ơi, đừng khóc nữa dạ con sầu

Cánh đồng im phăng phắc

Để con đi giết mổ giặc

Lấy máu nó rửa thù này

Lấy súng nó cầm trong tay

Mỗi đêm một lần mở hội

Trong lòng con chim múa hoa cười

Vì nắng sắp lên rồi

Chân trời đã tỏ

Sông Đuống cuồn cuộn trôi

Để nó cuốn phăng ra bể

Bao nhiêu đồn giặc tơi bời

Bao nhiêu nước mắt

Bao nhiêu mồ hôi

Bao nhiêu bóng tối

Bao nhiêu nỗi đời

Bao giờ về bên kia sông Đuống

Anh lại tìm em

Em mặc yếm thắm

Em thắt lụa hồng

Em đi trẩy hội non sông

Cười mê ánh sáng muôn lòng xuân xanh.

Việt Bắc, tháng 4-1948

2. Cảm nhận bài thơ Bên kia sông Đuống

     – Văn học là nói tác động trực tiếp tới tâm hồn và trí tuệ của người đọc, gợi nên biết bao rung động và tưởng tượng phong phú. Cảm nhận trước hết của chúng ta lúc trực tiếp thu bài thơ Bên kia sông Đuống là sự cuốn hút bởi một dòng thơ rất truyền cảm, lời thơ đi thẳng vào trái tim ta với những âm điệu uyển chuyển như một bản trường ca nhiều tiết tấu phong phú. Chất thơ thoát ra từ trái tim yêu đời, yêu người thiết tha, theo một dòng nhịp độ của dòng thơ, tuôn trào mãnh liệt trở thành một mạch nguồn ko bao giờ dứt. Giọng thơ lúc êm đềm, thiết tha như lời ru vỗ về, lúc sôi nổi trào dâng như sống cuộn, lúc day dứt lắng sâu vào tận đáy lòng. Qua giọng thơ lay chuyển theo từng khúc, đoạn của bài thơ, chúng ta cảm thu được cả một nỗi lòng da diết, những xúc cảm vô cùng mãnh liệt, thâm thúy của thi sĩ. Bao nhiêu mến thương, đớn đau, tiếc thương, căm giận… dồn dập, ngỗn ngang trong trái tim thi sĩ được nhịp dịp tuôn trào, trình bày. Trái tim thi sĩ là trái tim mến thương nhưng mà cũng nhiều căm giận cứ rung lên mãnh liệt theo với những hồi ức cứ hiện về trên trang thơ. Bài thơ được Hoàng Cầm viết liền một mạch trong trạng thái đầy xúc cảm trong một đêm lúc nghe quê hương mình bị giặc chiếm. Hoàng cầm tâm tình: “Tôi cực kì xao xuyến, tâm tình chồng chất những thương nhớ, tiếc nuối, xót xa với cảnh và người nơi quê hương bị tàn phá, giết mổ hại, cùng với một niềm căm giận sâu lắng…” Chất thơ trong bài chính là mạch nguồn xúc cảm tuôn chảy khiến người đọc chúng ta bị cuốn hút ko thể ngừng lại, cưỡng lại được.

     – Ngay từ đầu chúng ta như lắng tai được một giọng kể lể, tâm tình rất ngọt ngào, êm đềm tưởng như tác giả nhẫn tâm tình cùng ngươiì em gái mến thương với một giọng thơ vỗ về, âu yếm rất mực nhỏ nhẹ, thiết tha:

Em ơi buồn làm chi

Anh đưa em về bên kia sông Đuống

Ngày xưa cát trắng phẳng lì

Sông Đuống trôi đi

Một dòng nhấp nhánh

Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kì.

     – Trong hồi ức của tác giả, sông Đuống – dòng sông quê hương hiện về với vẻ đẹp thật trữ tình tươi sáng, lung linh.

     – Tiếp liền theo đó, xúc cảm lay chuyển đột ngột đầy bất thần với một giọng thơ day dứt, xót xa tới quặn thắt, hơi thơ cuộn lên bằng câu hỏi âm vang nhức nhối. Hỏi chính là tự hỏi lòng mình đấy thôi để càng ý thức hơn nỗi đau quặn xé, quằn quại:

Xanh xanh bãi mía bờ dâu

Ngô khoai biêng biêc

Đứng bên này sông sao tiếc nuối

Sao xót xa như rụng bàn tay

     – Hình ảnh so sánh thật lạ mắt, bất thần đã cụ thể hóa nỗi đau của thi sĩ – đau như chính một phần thân thể mình bị cắt lìa vậy.

     – Âm hưởng day dứt, xót xa đó cứ thỉnh thoảng vang ngân trong bài thơ như một điệp khúc cứ trở lại với những câu hỏi tu từ làm cho giọng thơ như một bản trường ca thỉnh thoảng lại rung lên từng nốt nhạc chủ âm.

     – “Hiện thời tan tác về đâu”, “Hiện thời đi đâu về đâu?” Xen kẽ giữa giọng thơ day dứt, xót xa đó là một giọng thơ sôi nổi, say sưa của một trái tim gắn bó. Mến thương quê hương nồng nàn, say đắm:

Bên kia sông Đuống

Quê hương ta lúa nếp thơm nồng

Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong

Màu dân tộc sáng bứng trên giấy điệp

     – “Quê hương ta” ba tiếng giản đơn, ngắn gọn đó vang lên một cách trìu mến, thiết tha. Tác giả gọi quê hương bằng tiếng gọi thân yêu tự đáy lòng mình thốt lên. Gọi một cách say sưa, gọi mãi ko vừa, gọi rồi gọi lại. Có cái gì vừa mến thương, nâng niu lại vừa xót xa, nuối tiêwsc trong những tiếng gọi bình dị đó. Lời thơ chuyểnn giọng một cách đột ngột biểu lộ nỗi sững sờ, thảng thốt trước cảnh quê hương bị giặc tàn phá:

Quê hương ta từ ngày kinh khủng

Giặc kéo lên ngùn ngụt lửa tàn

Ruộng ta khô

Nhà ta cháy,

Chó ngộ từng đàn

Lưỡi dài phun sắc múa

Kiệt cùng ngõ thắm bờ hoang.

     – Hình ảnh thơ “Ngùn ngụt lửa hưng tàn”, “Chó ngộ từng đàn. Lưỡi dài phun sắc máu” thật giàu sức gợi, gây ấn tượng rùng rợn thâm thúy trong tâm trí người đọc. Câu thơ như bị cắt ra từng khúc với lối ngắt câu, xuống dòng ngắn gọn trình bày nỗi căm hờn, uất hận trào dâng. Cả một quê hương thơ mộng êm đềm, hiền hòa giờ đây đang bị dày xéo tới kinh khủng. Tự nhiên, tạo vật và con người cùng chung số phận. Mỗi lời mỗi chữ là tiếng lòng tác giả rung lên trước nỗi đau tột cùng của quê hương.

     – Những câu thơ gợi xúc động nhiều nhất cho trái tim người đọc chúng ta là những câu tả cảnh và người quê hương trong đau thương, đổ nát:

Mẹ con đàn lợn âm dương

Chia li trăm ngả

Đám cưới chuột tưng bừng rộn ràng

Hiện thời tan tác về đâu

Hoặc:

Lá đa loáng thoáng trước lều

Vài ba vết máu loang chiều mùa đông.

Và: Mẹ già lại quảy hàng rong

Bước cao thấp bên bờ tre tun hút

Có con cò trắng bay vùn vụt

Lướt ngang dòng sông Đuống về đâu.

Mẹ ta lòng đói dạ sầu

Đường trơn mưa lạnh mái đầu bạc phơ.

     – Quốc gia: tự nhiên, con người cùng chung số phận. “Tang thương tới cả hoa kia cỏ này”. Giọng thơ nhiều đoạn sâu lắng ngậm ngùi, thổn thức như tiếng nấc lên của tâm hồn tác giả khiến lòng ta xót xa!

     – Ko xót xa sao được lúc cả một quê hương thân yêu giờ đây đanng tan tác?! Cảnh tàn tạ, bi thương diễn ra khắp nơi. Hoàng hôn trùm lên quê hương. Một nỗi buồn rùng rợn, hắt hiu toát lên từ những vết máu loang ra trong chiều đông u ám, vắng lặng, rời rã, tàn tạ tới não lòng! Hình ảnh một cánh cò bay ngang sông, tác giả cũng ko ngăn được lòng mình xúc động.

     – Qua Bên kia sông Đuống ta còn cảm thu được một con người nghệ sĩ rất mực tài hoa và thông minh. Con người tài hoa của Hoàng Cầm được biểu lộ qua sự cảm nhận và trình bày tinh tế, thâm thúy Hoàng Cầm rất nhạy cảm trước vẻ đẹp của quê hương, trước những buồn, vui, đau xót của cuộc đời. Thi sĩ ko chỉ tả cảnh một cách khách quan nhưng mà còn cảm nhận cái hồn của dân tộc ẩn rất sâu trong từng bức tranh làng Hồ. Đó là vẻ đẹp rất mực trữ tình của một dòng sông trôi êm đềm trong ánh sáng nhấp nhánh, trong cái thế nằm nghiêng ngiêng vừa như thu mình e ngại, vừa như đợi chờ.

     – Hồi ức về cảnh quê hương những tháng ngày yên bình, tác giả cảm thu được cái nô nức, rộn ra như gửi thấy cả cái hương vị ngát hương của hồn quê:

Quê hương ta lúa nếp thơm nồng

Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong

Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp.

     – Tài hoa tinh tế hơn nữa, dưới ngòi bút của tác giả, tạo vật trong những bức tranh dân gian sống dậy, lời thơ như thổi vào những hình annhr bất động đó cái hồn thơ muôn thưở: “Mẹ con đàn lợn âm dương…”, “Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn ràng…”.

     – Hồn thơ và tài năng của Hoàng Cầm còn tinh tế tới mức cảm và tả được cái nỗi đau của tạo vật, tự nhiên. Có cái gì như một nỗi sững sờ thảng thốt, sợ hãi cuả hình ảnh cánh cò trong hai câu thơ:

Có con cò tráng bay vùn vụt

Lướt ngang dòng sông Đuống về đâu

     – Ko còn là cánh cò “bay lả bay la” trong ca dao của một thời quốc gia yên bình, êm đềm nhưng mà là cánh cò “bay vùn vụt”, “lướt ngang dòng sông Đuống”

     – Để rồi ko biết “về đâu” trong quang cảnh chiến tranh hung tàn. Nét tài hoa của thi sĩ còn trình bày trong văn pháp tả cảnh, tả tình rực rỡ. Thi sĩ ko mô tả cụ thể rườm rà nhưng mà chỉ nắm bắt cái “thần” của cảnh và phác họa vài nét nhưng mà cảnh hiện lên trên trang thơ rất có hồn. Chỉ một nét tả cái thế “nằm ngiêng nghiêng” nhưng mà gợi lên hình ảnh biết bao ý tình của dòng sông quê hương. Một nét sắc màu tươi “sáng bừng trên giấy điệp”, một thoáng hương vị ngát hương của “lúa nếp thơm nồng” nhưng mà bức tranh làng quê thật gợi cảm và tràn trề sức sống. Tả cảnh đã thế nhưng mà tả người lại càng tài hoa. Một nét vẽ người mẹ, một nét thôi nhưng mà làm hiện lên dáng dấp yếu ớt, già nua thương cảm của bao người mẹ quê hương:

Xem thêm:   Tóm tắt tác phẩm Hồi trống cổ thành - Văn mẫu 10 hay nhất

Mẹ già nua còn cõi gánh hàng rong

     – Câu thơ chỉ bảy chữ, chứa đựng tới ba cụ thể: “già nua”, “gầy đét”, “gánh hàng rong” tập trung khắc họa đậm nét hình ảnh người mẹ. Cái “Gánh hàng rong” như duyênn nợ, gắn bó và cứ lặp đi lặp lại mỗi lần hình ảnh người mẹ hiện lên trên trang thơ. Một đời khổ nhọc, lảo đảo, tảo tần với bao nhiêu buồn tủi, hi sinh, chịu đựng, chất chứa trong mấy từ “già nua”, “gầy đét”. Ta nghe cả gánh nặng của thời kì và số phận chồng chất trên đời mẹ:

Mẹ lại quảy gánh hàng rong

Bước cao thấp trên bờ tre tun hút.

     – Câu thơ tả thực những bước chân của mẹ nhưng mà còn mang ý nghĩa nói chung vẽ lên cái thế chông chênh của người mẹ giữa cuộc đời gian truân. Hình ảnh người mẹ thật xót thương như xiêu vẹo, ngã nghiêng bên những bờ tre tun hút. Bóng mẹ nổi lên nhỏ nhỏ, cô độc, lạc lỏng trên cái nền ko gian mênh mông, u ám của trời chiều. Câu thơ có trị giá tạo hình, đầy ấn tượng. Bao nhiêu câu hỏi gợi lên trong lòng người đọc: cuộc đời mẹ, số phận mẹ, rồi sẽ như thế nào giữa cảnh chiến tranh tang thương, trước cảnh quân thù man rợ?

Càng xúc động và xót xa hơn lúc tác giả tả:

Mẹ ta lòng đói dạ sầu

Đường trơn mưa lạnh mái đầu bạc phơ.

     – Ko còn là tả nữa nhưng mà chính là tiếng lòng xót xa của tác giả ngân lên đầy xúc động. Tưởng như bao nhiêu khổ đau của cuộc đời chôngd chất lên bóng mẹ: “đói”, “sầu”, “đường trơn”, “mưa lạnh”, “mái đầu bạc phơ”… Hai câu thơ đã dồn nén, chất chứa cô đọng một nội dung biểu cảm cực kì mãnh liệt. Câu thơ vì thế có sức nặng của cả một tấm lòng.

     – Kế bên nỗi buồn, đọc Bên kia sông Đuống ta còn bắt gặp đươjc thú vui, chúng ta như sống cùng cái ko khí nô nức, rộn ràng của quê hương Kinh Bắc những ngày lễ hội. Hình ảnh một miền quuee hương được Hoàng Cầm tái tạo lên trang thơ với những cảnh, những người thật sinh động:

Người nào về bên kia sông Đuống

Cho ta gởi tấm the đen

Mấy trăm năm nhấp nhoáng mộng bình yên

Những hội hè đình đám

Trên núi Thiên Thai

Trong chùa Bút Pháp

Giữa huyện Lang Tài

Gửi về may áo cho người nào

Chuông chùa vắng nay người ở đâu

…………………..

     – Người đọc như sống lại giữa toàn cầu Kinh Bắc ngày xưa, một vùng quê với những truyền thống văn hóa lâu đời. Đó là toàn cầu với những đền chùa cổ truyền, những hội hè dình đám vào dịp đầu xuân, những cảnh tươi vui đầm ấm. Một toàn cầu vừa ảo vừa thực gần như toàn cầu cổ tích. Thi sĩ lại dành những nét bút tài hoa nhất để vẽ nên khuôn mặt gợi cảm, trữ tình, đáng yêu của biết bao cô gái Kinh Bắc dăng tơ, dệt lụa, giao thương tảo tần nhưng mà vẫn ánh lên một vẻ đẹp duyên dáng, biết bao tinhd tứ:

Người nào về bên kia sông Đuống

Có nhớ từng khuôn mặt búp sen

Những cô hàng xén răng đen

Cười như mùa thu tỏa nắng

     – Bài thơ kết thúc bằng một hình ảnh tuyệt đẹp bộc lộ niềm ước mơ tươi sáng về một cảnh yên bình. Mùa xuân lại về trong ước mơ với những lễ hội tưng bừng, rộn ra thú vui như những ngày xưa trên quê hương bên bờ sông Đuống. Hình ảnh “em” trữ tình hiện lên với vẻ đẹp lung linh sắc màu trong ánh sáng rạng rỡ:

Em đi trẩy hội non sông

Cười mê ánh sáng muôn lòng xuân xanh.

     – Văn học là tấm lòng. Bên kia sông Đuống là bài thơ bật ra từ xúc cảm tràn đầy trong tâm hồn tác giả. Trái tim Hoàng Cầm đã rung lên những nhịp đập vui buồn, mến thương, căm thù cùng nỗi đau của dân tộc, quê hương. Mãi mãi tiếng thơ Bên kia sông Đuống cồn âm vang cùng nhịp sống của dân tộc hôm nay và mãi sau.

THPT Trịnh Hoài Đức


Xem thông tin chi tiết

Nguồn:cungdaythang.com
Phân mục: Giáo dục

#Biện #pháp #từ #trong #bài #Bên #kia #sông #Đuống #Ngữ #Văn